વાર્તા: “શું હું સુંદર દેખાઉં છું?” — અંધારામાં છુપાતી એક શરમ

🌐 આ લેખ અન્ય ભાષામાં વાંચો:
English: Do I Look Beautiful? — Body Image Issues and Marital Intimacy
हिंदी: क्या मैं सुंदर दिखती हूँ? — शरीर को लेकर डर और दांपत्य की नज़दीकी

“રાહુલ… લાઇટ બંધ કરી દો ને.”

નેહાના આ શબ્દો હવે રાહુલ માટે નવા નહોતા.

લગ્નને લગભગ ચાર વર્ષ થયાં હતાં. શરૂઆતમાં તેને લાગ્યું હતું કે નેહાને કદાચ અંધારામાં ઊંઘવું ગમતું હશે. પછી ધીમે ધીમે તેને સમજાવા લાગ્યું કે વાત માત્ર ઊંઘની નહોતી.

દર વખતે જ્યારે બંને એકાંતમાં આવતા, નેહા પહેલાં ઓરડાની બારીના પડદા તપાસતી, પછી અરીસો ઢાંકી દેતી અને છેલ્લે એક જ વાત કહેતી—

“લાઇટ બંધ કરી દો.”

રાહુલ ક્યારેય જોર ન કરતો. પણ તેના મનમાં એક પ્રશ્ન વારંવાર ઊઠતો—

“નેહા મારી સાથે નજીક આવવા માંગતી નથી કે તેને પોતાના શરીરથી જ અણગમો છે?”

નેહા દેખાવમાં સામાન્ય અને સુંદર યુવતી હતી. પરંતુ પોતાની નજરમાં તે ક્યારેય પૂરતી સુંદર નહોતી.

લગ્ન પહેલાંથી જ તેને પોતાના શરીર વિશે અનેક શંકાઓ હતી. ક્યારેક તેને લાગતું કે તેનું વજન થોડું વધારે છે. ક્યારેક પેટનો આકાર તેને ગમતો નહીં. પ્રસૂતિ પછી શરીરમાં આવેલા કેટલાક સ્વાભાવિક ફેરફારો તો તેને ખાસ ખટકતા.

સોશિયલ મીડિયામાં દેખાતી ગોઠવેલી તસવીરો જોતી વખતે તેની અંદર એક અજાણી સરખામણી શરૂ થઈ જતી.

“બધી સ્ત્રીઓ કેટલી સુંદર લાગે છે… હું કેમ આવી નથી?”

આ પ્રશ્ન ધીમે ધીમે તેના મનમાં એટલો ઊંડો ઉતરી ગયો કે તેણે પોતાના શરીરને સ્વીકારવાનું જ લગભગ બંધ કરી દીધું.

એક દિવસ રાહુલે હળવેથી પૂછ્યું,

“નેહા, તું હંમેશાં લાઇટ કેમ બંધ કરાવે છે?”

નેહા થોડીવાર ચૂપ રહી.

“મને… શરમ આવે છે.”

“મારી સામે?”

નેહાએ માથું ઝુકાવી દીધું.

“હા.”

રાહુલને એ જવાબ સાંભળીને દુઃખ થયું. ગુસ્સો નહીં—દુઃખ.

“પણ નેહા, હું તને પ્રેમ કરું છું.”

નેહા ધીમેથી બોલી,

“તમે પ્રેમ કરો છો… પણ મને મારા શરીર પર વિશ્વાસ નથી.”

આ વાક્ય પછી બંને વચ્ચે થોડા સમય માટે મૌન છવાઈ ગયું.

સમસ્યા માત્ર એટલી નહોતી કે નેહા અંધારામાં જ નજીક આવવા માગતી હતી.

તે ધીમે ધીમે શારીરિક નજીકતાથી પણ દૂર થવા લાગી હતી.

ક્યારેક રાહુલ તેને નજીક ખેંચતો તો તે પોતાના શરીરને ઢાંકી લેતી. ક્યારેક કોઈ પ્રશંસા કરતો તો તેને વિશ્વાસ જ ન આવતો.

“તું સુંદર લાગે છે.”

“ખરેખર?”

“હા.”

“મને ખુશ કરવા માટે તો નથી કહેતા ને?”

રાહુલ પાસે દરેક વખતે જવાબ હતો, પરંતુ નેહાના મનમાં ઊભેલી શંકા કરતાં તેનો જવાબ નાનો પડતો.

ધીમે ધીમે રાહુલને લાગવા માંડ્યું કે કદાચ નેહા તેને ટાળી રહી છે.

અને નેહાને લાગવા માંડ્યું કે કદાચ રાહુલને પોતાનું શરીર ગમતું નથી.

બંને વચ્ચે પ્રેમ હતો, પરંતુ એક ગેરસમજ પણ હતી—નેહાની પોતાની જાત વિશેની ગેરસમજ.

એક રાત્રે નેહા અરીસાની સામે ઊભી હતી.

તે પોતાના શરીરને જોઈ રહી હતી અને મનમાં બોલી રહી હતી—

“શું હું ખરેખર આટલી ખરાબ દેખાઉં છું?”

પાછળથી રાહુલ આવ્યો.

તેણે અરીસામાં નેહાનો ચહેરો જોયો, પરંતુ કંઈ કહ્યું નહીં.

થોડીવાર પછી તેણે માત્ર એટલું પૂછ્યું,

“તું પોતાની સાથે આટલી કઠોર કેમ છે?”

નેહાની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.

“મને ખબર નથી.”

આ વખતે રાહુલે કોઈ સમજાવટ કરવાનો પ્રયાસ ન કર્યો.

“આપણે કોઈ નિષ્ણાત સાથે વાત કરીએ?”

નેહાએ પહેલાં સંકોચ અનુભવ્યો. પરંતુ પછી ધીમેથી માથું હલાવ્યું.

સેક્સોલોજિસ્ટ સાથેની મુલાકાતમાં નેહાએ શરૂઆતમાં બહુ ઓછું બોલ્યું.

“મને મારા શરીર વિશે સતત અસ્વસ્થતા રહે છે,” તેણે અંતે કહ્યું. “મને લાગે છે કે હું સુંદર નથી. તેથી સંબંધ વખતે લાઇટ ચાલુ હોય તો મને બહુ સંકોચ થાય છે.”

નિષ્ણાતે શાંતિથી પૂછ્યું,

“તમને લાગે છે કે સમસ્યા તમારા શરીરમાં છે કે તમારા શરીર વિશેના તમારા વિચારોમાં?”

નેહા થોડીવાર વિચારતી રહી.

“કદાચ… વિચારોમાં.”

“એ સમજવું મહત્વનું છે,” નિષ્ણાતે કહ્યું. “શરીરના દેખાવ વિશેની સતત ચિંતા વ્યક્તિની આત્મછબી, આત્મવિશ્વાસ અને સંબંધની નજીકતાને અસર કરી શકે છે. કેટલીકવાર વ્યક્તિને પોતાના શરીરની ખામી અન્ય લોકો કરતાં ઘણી મોટી દેખાય છે. પરંતુ આ લાગણી હકીકત સમાન હોય એવું જરૂરી નથી.”

રાહુલ શાંતિથી સાંભળતો હતો.

“અને રાહુલ,” નિષ્ણાતે તેની તરફ જોઈને કહ્યું, “તમારે પણ એક બાબત સમજવી પડશે. વારંવાર ‘તું સુંદર છે’ કહેવું પૂરતું નથી. નેહાને પોતાના શરીર સાથે સુરક્ષિત અને સ્વીકાર્ય અનુભવવાની જરૂર છે.”

નેહાએ પહેલી વાર થોડું હળવું સ્મિત કર્યું.

આગળના દિવસોમાં બંનેએ કેટલીક નાની બાબતો બદલવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

નેહાએ સોશિયલ મીડિયા પરની સતત સરખામણી ઓછી કરી. અરીસા સામે ઊભી રહીને માત્ર ખામીઓ શોધવાની જગ્યાએ પોતાના શરીર પ્રત્યે તટસ્થ દૃષ્ટિ રાખવાનો પ્રયાસ કર્યો.

રાહુલે પણ તેને બદલવા માટે દબાણ કરવાનું બંધ કર્યું.

તેમણે એકબીજા સાથે પોતાની અસુરક્ષાઓ વિશે વાત કરવાનું શરૂ કર્યું.

ક્યારેક માત્ર હાથમાં હાથ રાખીને બેસતા.

ક્યારેક લાંબી વાત કરતા.

ક્યારેક કોઈ શારીરિક અપેક્ષા વિના એકબીજાની નજીક રહેતા.

થોડા અઠવાડિયામાં નેહાને સમજાયું કે આત્મવિશ્વાસ કોઈ એક રાત્રે પાછો આવતો નથી.

પરંતુ તે ધીમે ધીમે પાછો આવી શકે છે.

એક રાત્રે તેણે પોતે જ ઓરડાની લાઇટ ધીમી કરી.

રાહુલે પૂછ્યું નહીં.

થોડીવાર પછી નેહાએ પોતે જ કહ્યું—

“આજે લાઇટ સંપૂર્ણ બંધ ન કરીએ.”

રાહુલે માત્ર સ્મિત કર્યું.

તે ક્ષણ કોઈ ચમત્કાર નહોતી.

નેહા અચાનક પોતાના શરીર વિશે સંપૂર્ણ નિશ્ચિત બની ગઈ નહોતી.

પરંતુ તે દિવસે તેણે પહેલી વાર સમજ્યું હતું કે નજીક આવવા માટે શરીર સંપૂર્ણ હોવું જરૂરી નથી; મનમાં સુરક્ષા અને સ્વીકારની લાગણી વધુ મહત્વની છે.

નાની વાત, પણ મહત્વની

પોતાના શરીર વિશે સતત શંકા રહેવી માત્ર “સુંદર દેખાવાની ઇચ્છા” નથી. જો આ ચિંતા આત્મવિશ્વાસ, દૈનિક જીવન અથવા દાંપત્યની નજીકતાને અસર કરતી હોય, તો તેના વિશે વાત કરવી યોગ્ય છે.

જીવનસાથીએ ટીકા કે દબાણ કરવાને બદલે સાંભળવું, સમજવું અને સુરક્ષાની લાગણી આપવી મહત્વપૂર્ણ છે. જરૂર પડે ત્યારે સેક્સોલોજિસ્ટ, કાઉન્સેલર અથવા માનસિક આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ મદદરૂપ થઈ શકે છે.

અને કદાચ સૌથી જરૂરી વાત—

સંબંધમાં સુંદર દેખાવાની પરીક્ષા આપવાની નથી. ત્યાં પોતાને સુરક્ષિત અને સ્વીકાર્ય અનુભવવાનું છે.