પીરિયડ્સ અને સેક્સ: શું માસિક દરમિયાન સંબંધ બાંધવો સુરક્ષિત છે?

🌐 આ લેખ અન્ય ભાષામાં વાંચો:
English: Periods and Sex: Is It Safe to Have Sex During Menstruation?
हिंदी: पीरियड्स और सेक्स: क्या मासिक धर्म के दौरान संबंध बनाना सुरक्षित है?

રવિવારની સવાર હતી. બારીની બહાર વરસાદ ધીમે ધીમે વરસી રહ્યો હતો અને ઘરમાં એક અજાણી શાંતિ હતી.

મિતાલી સોફાના ખૂણે બેઠી હતી. હાથમાં ચાનો કપ હતો, પણ ચા ક્યારની ઠંડી થઈ ગઈ હતી.

આજે તેની માસિકનો બીજો દિવસ હતો.

રોહિતે બે-ત્રણ વખત તેની તરફ જોયું, પછી નજર ફેરવી લીધી. બંને વચ્ચે પ્રેમ તો હતો, પરંતુ કેટલીક બાબતો એવી હતી જેના વિશે વાત કરતાં બંને અચકાતા.

મિતાલીના મનમાં એક જ પ્રશ્ન વારંવાર ઊભો થતો હતો—

“માસિક દરમિયાન સંબંધ બાંધવાથી ખરેખર કોઈ નુકસાન થાય છે?”

લગ્નને ચાર વર્ષ થયાં હતાં. શરૂઆતના દિવસોમાં આવા પ્રશ્નો પર બંને હસીને વાત ટાળી દેતા. પછી ધીમે ધીમે સોશિયલ મીડિયા, મિત્રો અને અલગ અલગ લોકો પાસેથી સાંભળેલી વાતો મનમાં ભેગી થતી ગઈ.

કોઈ કહે કે માસિક દરમિયાન સંબંધ બાંધવો નુકસાનકારક છે.

કોઈ કહે કે એ દિવસોમાં ગર્ભ રહેતો જ નથી.

કોઈ કહે કે ચેપ થવાની શક્યતા વધારે હોય છે.

અને કોઈ તો એવી વાત પણ કહી જાય કે એ દિવસોમાં સંબંધ બાંધવો જ ન જોઈએ.

મિતાલી માટે મુશ્કેલી એ હતી કે તેને ખબર નહોતી—આમાંથી સાચું શું અને ખોટું શું?

તે દિવસે રોહિત તેની નજીક આવ્યો ત્યારે મિતાલી થોડું દૂર સરકી ગઈ.

રોહિતે કંઈ પૂછ્યું નહીં.

પરંતુ એ મૌન બંનેને સમજાઈ ગયું.

કેટલીક વાર સંબંધમાં પ્રશ્ન મોટો નથી હોતો, પ્રશ્ન વિશે વાત ન કરી શકવાનું ભારણ મોટું હોય છે.

થોડા દિવસ પછી મિતાલીએ હિંમત કરીને એક વાત કરી.

“મારે એક વાત પૂછવી છે… પણ કદાચ મૂર્ખામી લાગે.”

રોહિત હસ્યો નહીં. તેણે માત્ર કહ્યું, “પૂછ.”

મિતાલીએ માસિક દરમિયાન શારીરિક સંબંધ અંગેનો પ્રશ્ન પૂછ્યો.

રોહિત પણ ચોક્કસ જવાબ આપી શક્યો નહીં.

બંનેએ નક્કી કર્યું કે અંદાજ અને સાંભળેલી વાતો કરતાં યોગ્ય આરોગ્ય નિષ્ણાત પાસેથી માહિતી લેવી વધારે સારું.

પરામર્શ દરમિયાન તેમને સૌથી પહેલાં એક સરળ વાત સમજાઈ—

માસિક ચાલી રહી હોય એટલે શારીરિક સંબંધ આપમેળે અસુરક્ષિત બની જાય એવું નથી. જો બંને વ્યક્તિઓ સ્વસ્થ હોય, બંનેની સંમતિ હોય અને સ્ત્રીને શારીરિક રીતે આરામદાયક લાગે, તો માસિક દરમિયાન સંબંધ રાખવો સામાન્ય રીતે શક્ય છે. પરંતુ “માસિક છે એટલે કોઈ જોખમ જ નથી” એવું માનવું પણ યોગ્ય નથી.

મિતાલીને આ વાત સાંભળીને થોડું હળવું લાગ્યું.

પરંતુ આગળની વાત તેના માટે વધુ મહત્વની હતી.

માસિક દરમિયાન પણ ગર્ભધારણની શક્યતા શૂન્ય નથી.

ખાસ કરીને ચક્ર ટૂંકો હોય અથવા અંડોત્સર્જન વહેલું થાય તો માસિક દરમિયાન થયેલા અસુરક્ષિત સંબંધથી પણ ગર્ભ રહી શકે છે. શુક્રાણુ શરીરમાં કેટલાક દિવસો સુધી જીવિત રહી શકે છે, તેથી માત્ર “હમણાં પીરિયડ્સ છે” એટલા આધાર પર ગર્ભનિરોધક ટાળવો યોગ્ય નથી.

રોહિતે મિતાલી તરફ જોયું.

આ વાત બંને માટે નવી નહોતી, પરંતુ પહેલી વાર તેઓ તેને સ્પષ્ટ રીતે સમજ્યા હતા.

માસિક એટલે ગર્ભથી સંપૂર્ણ સુરક્ષા નહીં.

અને માસિક એટલે સંબંધ માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ પણ નહીં.

વચ્ચેનો રસ્તો સમજવો જરૂરી હતો.

પરામર્શમાં ચેપ વિશે પણ વાત થઈ.

માસિક દરમિયાન સંબંધ રાખવાથી જાતીય સંક્રમણોથી સુરક્ષા મળતી નથી. જો કોઈ એક સાથીને જાતીય સંક્રમણ હોય અથવા સંક્રમણની શક્યતા હોય, તો કન્ડોમ જેવા અવરોધક સાધનોનો ઉપયોગ મહત્વપૂર્ણ રહે છે. અસુરક્ષિત સંબંધ પછી સંક્રમણ અંગે ચિંતા હોય તો યોગ્ય તપાસ માટે આરોગ્ય નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.

આ વાત સાંભળીને મિતાલીને સમજાયું કે “સુરક્ષિત” શબ્દનો અર્થ માત્ર ગર્ભથી બચવું નથી.

સુરક્ષા એટલે શરીરનું સ્વાસ્થ્ય, ચેપથી બચાવ, પોતાની સંમતિ અને મનની શાંતિ—બધું.

પરંતુ એક વધુ વાત પણ હતી, જે કદાચ આ બધી વાતોથી વધારે મહત્વની હતી.

મિતાલીને જો તે દિવસોમાં અસ્વસ્થતા, દુખાવો, થાક અથવા મનમાં અણગમો હોય તો તેને સંબંધ માટે પોતાને મજબૂર કરવાની જરૂર નહોતી.

સંબંધ માત્ર શરીરની જરૂરિયાત નથી.

તેમાં બંનેની ઇચ્છા અને આરામનો પણ એટલો જ ભાગ છે.

કેટલાક દિવસોમાં સ્ત્રીને નજીક આવવાની ઇચ્છા હોઈ શકે, જ્યારે બીજા કોઈ દિવસે તેને માત્ર આરામ કરવાની જરૂર લાગે. બંને સ્વાભાવિક છે.

રોહિતે પહેલી વાર આ વાતને “નકાર” તરીકે નહીં પરંતુ મિતાલીની લાગણી તરીકે જોવાનું શીખ્યું.

આ પછી તેમની વચ્ચે એક નાનો ફેરફાર આવ્યો.

માસિક શરૂ થાય ત્યારે હવે બંને વચ્ચે અણગમતું મૌન રહેતું નહીં.

મિતાલી પોતાની તબિયત અને આરામ વિશે ખુલ્લું કહેતી.

રોહિત પણ ધારણા બાંધી લેવાને બદલે પૂછતો.

ક્યારેક જવાબ “હા” હોય.

ક્યારેક “આજે નહીં.”

પરંતુ હવે “આજે નહીં” પછી સંબંધમાં ઠંડક આવતી નહોતી.

આ જ કદાચ તેમના સંબંધમાં સૌથી મોટું પરિવર્તન હતું.

આયુર્વેદિક દૃષ્ટિએ પણ સ્ત્રીના શરીરની સ્થિતિને માત્ર એક જ નિયમથી જોવાને બદલે વ્યક્તિની પ્રકૃતિ, પાચન, ઊંઘ, તણાવ, માસિક દરમિયાન થતી તકલીફો અને સમગ્ર જીવનશૈલીને ધ્યાનમાં લેવી વધુ યોગ્ય છે. કોઈ ચોક્કસ ઔષધિ કે ઉપચાર દરેક વ્યક્તિ માટે જરૂરી હોય એવું માનવું યોગ્ય નથી.

મિતાલીને સમજાયું કે તેના પ્રશ્નનો જવાબ માત્ર “હા” કે “ના”માં નહોતો.

જવાબ હતો—

શું બંને સંમત છે?
શું શરીર આરામદાયક છે?
શું ગર્ભધારણ ટાળવું હોય તો યોગ્ય ગર્ભનિરોધક છે?
શું ચેપથી બચાવની કાળજી રાખવામાં આવી રહી છે?

આ ચાર પ્રશ્નોના જવાબ ઘણી ગેરસમજ દૂર કરી શકે છે.

અને જો માસિક દરમિયાન અસામાન્ય વધારે દુખાવો, અસામાન્ય રક્તસ્ત્રાવ અથવા સંબંધ પછી વારંવાર રક્તસ્ત્રાવ જેવી તકલીફ હોય, તો તેને માત્ર “પીરિયડ્સની સામાન્ય બાબત” માનીને અવગણવી નહીં; જરૂરી હોય ત્યારે તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું જોઈએ.

થોડા અઠવાડિયા પછી એક સાંજે મિતાલી બારી પાસે ઊભી હતી.

રોહિત તેની પાસે આવ્યો.

આ વખતે બંને વચ્ચે કોઈ સંકોચ નહોતો.

મિતાલીએ મનમાં વિચાર્યું—

કેટલાક પ્રશ્નોના જવાબ પુસ્તકોમાં મળતા નથી.

કેટલાક જવાબ ત્યારે મળે છે જ્યારે બે લોકો એકબીજાને શરમ વિના સાંભળવાનું શરૂ કરે છે.

માસિક શરીરની સ્વાભાવિક પ્રક્રિયા છે. તેને લઈને શરમ, ભય કે અડધી-અધૂરી માન્યતાઓ કરતાં સમજણ વધારે જરૂરી છે.

અને દાંપત્યમાં ક્યારેક સાચી નજીકતા સંબંધ બાંધવામાં નહીં, પરંતુ એકબીજાની “હા” અને “ના” બંનેને સમજી શકવામાં હોય છે.

સંકોચ છોડીને લીધો સાચો નિર્ણય

માસિક દરમિયાન સંબંધ અંગે કોઈ એકસરખો નિયમ દરેક દંપતી માટે લાગુ પડતો નથી. વ્યક્તિની તબિયત, આરામ, સંમતિ, ગર્ભનિરોધકની જરૂરિયાત અને ચેપના જોખમને ધ્યાનમાં લેવું જરૂરી છે.

જો કોઈ વ્યક્તિને વારંવાર ભય, સંકોચ, દુખાવો અથવા સંબંધ અંગે ગેરસમજ રહેતી હોય, તો ખુલ્લા અને ગોપનીય પરામર્શથી યોગ્ય સમજ મેળવી શકાય છે.

આયુર્વેદિક સારવારનો અભિગમ

આયુર્વેદિક દૃષ્ટિએ વ્યક્તિની પ્રકૃતિ, દોષ, આહાર, ઊંઘ, પાચન, તણાવ અને માસિક સંબંધિત તકલીફોને ધ્યાનમાં રાખીને વ્યક્તિગત અભિગમ અપનાવી શકાય છે. યોગ્ય મૂલ્યાંકન વિના પોતાની રીતે ઔષધિ લેવી યોગ્ય નથી. જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય શાસ્ત્રીય હર્બલ અથવા અન્ય આયુર્વેદિક ઉપચાર નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ વિચારવામાં આવી શકે છે.

પરિણામ

સાચી માહિતી મળ્યા પછી મિતાલી અને રોહિતના સંબંધમાં સૌથી પહેલાં ભય ઓછો થયો. ત્યારબાદ વાતચીત સરળ બની અને એકબીજાના આરામ તથા સંમતિને વધુ મહત્વ મળ્યું.

દરેક દંપતીનો અનુભવ અલગ હોઈ શકે છે; તેથી પરિણામની કોઈ ખાતરી આપવી યોગ્ય નથી.

વિશેષ સલાહ અને પરામર્શ

માસિક દરમિયાન સંબંધ અંગેની ગેરસમજ, ગર્ભધારણનો ભય, ચેપ અંગેની ચિંતા, દુખાવો અથવા દાંપત્યમાં સંકોચ હોય તો ભ્રામક જાહેરાતો કે પોતાની રીતે સારવાર લેવાને બદલે યોગ્ય નિષ્ણાતનો ગોપનીય પરામર્શ લેવો વધુ યોગ્ય છે.

ટૂંકું યાદ રાખવું: માસિક દરમિયાન સંબંધ સામાન્ય રીતે શક્ય છે, પરંતુ માસિક ગર્ભધારણ કે જાતીય સંક્રમણ સામે “સુરક્ષિત સમય” નથી. સંમતિ, આરામ, યોગ્ય ગર્ભનિરોધક અને ચેપથી બચાવ—આ ચાર બાબતો મહત્વની છે.