મૌન અસ્વીકાર

🌐 આ લેખ અન્ય ભાષામાં વાંચો:
English: Silent Rejection
हिंदी: मौन अस्वीकार

રાહુલ અને નેહાની વાત

રાહુલ અને નેહાના લગ્નને થોડાં વર્ષો થયાં હતાં. બંને વચ્ચે પ્રેમ હતો, મિત્રતા હતી અને એકબીજા સાથે મનની વાત કરી શકાય એવો વિશ્વાસ પણ હતો.

બહારથી જોવામાં તેમનું લગ્નજીવન લગભગ સંપૂર્ણ લાગતું.

તેમના શારીરિક સંબંધોમાં પણ સામાન્ય રીતે કોઈ મોટી મુશ્કેલી નહોતી. બંને એકબીજાની પસંદ-નાપસંદ સમજવાનો પ્રયત્ન કરતાં. રાહુલ ખાસ કરીને નેહાને શારીરિક રીતે આનંદ મળે તેની કાળજી રાખતો. નેહા પણ તેના પ્રયત્નોને સમજતી અને માણતી.

પરંતુ તેમના સંબંધમાં એક નાની વાત ધીમે ધીમે મોટું અંતર ઊભું કરવા લાગી હતી.

નેહાને અમુક પ્રકારની નજીકતા ગમતી હતી, પરંતુ જ્યારે રાહુલ પોતાની એક ખાસ ઇચ્છા વ્યક્ત કરતો, ત્યારે નેહા અચાનક અંદરથી સંકોચાઈ જતી.

તેનો ચહેરો બદલાઈ જતો.

ક્યારેક તે સીધી ના પાડી દેતી. ક્યારેક રાહુલને દુઃખ ન થાય એટલા માટે થોડો પ્રયત્ન કરતી, પરંતુ થોડા જ સમયમાં અટકી જતી.

રાહુલ માટે આ સમજવું મુશ્કેલ હતું.

તેના મનમાં એક પ્રશ્ન વારંવાર ઊભો થતો—
“હું તેની ઇચ્છાઓને એટલી સરળતાથી સ્વીકારું છું, તો મારી ઇચ્છા સામે તે આટલી અચકાય છે કેમ?”

શરૂઆતમાં તેણે આ વાતને નાની ગણીને છોડી દીધી.

પરંતુ સમય જતાં તેની અંદર એક અજાણું દુઃખ જમા થતું ગયું.

તેને લાગવા માંડ્યું કે કદાચ નેહાને તેની સાથે એટલી નજીકતા અનુભવાતી નથી જેટલી તે માને છે.

કદાચ તેને પોતાના શરીર વિશે અણગમો છે.

કદાચ પ્રેમમાં કંઈક ઓછું છે.

આ વિચારો તેણે નેહા સામે તરત વ્યક્ત કર્યા નહીં. પરંતુ સંબંધોમાં ઘણી વાર જે વાત બોલાતી નથી, તે જ વાત સૌથી વધારે ભારરૂપ બની જાય છે.

એક રાત્રે વાત આખરે બહાર આવી.

રાહુલે ગુસ્સાથી નહીં, પરંતુ લાંબા સમયથી મનમાં રહેલા દુઃખ સાથે નેહાને પૂછ્યું કે તે તેની આ ઇચ્છા સામે વારંવાર કેમ પાછી હટી જાય છે.

નેહા થોડી વાર ચૂપ રહી.

તેને ખબર હતી કે રાહુલને દુઃખ પહોંચ્યું છે. પરંતુ તેને એ પણ ખબર હતી કે અત્યાર સુધી તે પોતાની સાચી મુશ્કેલી સમજાવી શકી નહોતી.

થોડી ક્ષણ પછી તેણે ધીમેથી પોતાની વાત કહી.

તેને રાહુલ સાથે નજીક રહેવામાં કોઈ વાંધો નહોતો. તેને તેના પ્રેમમાં પણ શંકા નહોતી.

મુશ્કેલી બીજી હતી.

અમુક પ્રકારની નજીકતામાં તેને ગળામાં ઉબકા જેવી પ્રતિક્રિયા થતી. ક્યારેક ગેગ રિફ્લેક્સ એટલો તીવ્ર બનતો કે તેનું આખું શરીર જ તેને રોકવા લાગતું. કેટલીક સંવેદનાઓ—ખાસ કરીને સ્વાદ અને ગંધ—પણ તેને અનુકૂળ નહોતી.

અને સૌથી અગત્યનું, તેના મનમાં એક ભય હતો—
“જો હું અસ્વસ્થ થઈ જાઉં તો?”

તેને રાહુલને નકારવો નહોતો.

પરંતુ પોતાના શરીરની પ્રતિક્રિયાને પણ તે ઇચ્છાથી બંધ કરી શકતી નહોતી.

નેહા માટે આ વાત કહેવી પણ સહેલી નહોતી. તેને ડર હતો કે રાહુલ કદાચ તેને સ્વાર્થી માનશે.

રાહુલ લાંબા સમય સુધી ચૂપ રહ્યો.

એ પહેલી વાર હતી જ્યારે તેને સમજાયું કે નેહાની ‘ના’ કદાચ તેની સામેની ‘ના’ નહોતી.

તેની ‘ના’ એક ચોક્કસ શારીરિક અનુભવ સામે હતી.

આ ફરક નાનો લાગતો હતો, પરંતુ તેમના સંબંધ માટે બહુ મોટો હતો.

જ્યારે ઇચ્છા અને શરીરની પ્રતિક્રિયા એકસરખી ન હોય

ઘણા દંપતિઓમાં એક સામાન્ય ગેરસમજ હોય છે—જો જીવનસાથી કોઈ જાતીય પ્રવૃત્તિ માટે તૈયાર ન હોય, તો કદાચ પ્રેમ ઓછો છે.

પરંતુ હકીકતમાં જાતીય પસંદગી અને પ્રેમ હંમેશાં એક જ વસ્તુ નથી.

કોઈ વ્યક્તિને એક પ્રકારની નજીકતા ગમે અને બીજી ન ગમે તે સ્વાભાવિક છે.

કેટલીક સ્ત્રીઓને ચોક્કસ પ્રકારની સંવેદના વધુ આનંદદાયક લાગે છે, જ્યારે બીજી કેટલીક સંવેદનાઓ અસ્વસ્થતા, અણગમો અથવા ઉબકા પેદા કરી શકે છે.

આમાં ગેગ રિફ્લેક્સ પણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ગળાના પાછળના ભાગમાં થતી સ્પર્શ-સંવેદનાને શરીર આપમેળે પ્રતિસાદ આપે છે. વ્યક્તિગત રીતે તેની તીવ્રતા અલગ હોઈ શકે છે.

એ જ રીતે સ્વાદ અને ગંધ પ્રત્યેની સંવેદનશીલતા પણ વ્યક્તિએ વ્યક્તિએ બદલાય છે.

તેથી “મને આ ગમતું નથી”નો અર્થ હંમેશાં “મને તું ગમતો નથી” એવો નથી.

શું સ્ત્રીને મેળવવામાં વધુ અને પુરુષને આપવામાં વધુ રસ હોય છે?

આ વાતને એક સામાન્ય નિયમ તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.

જાતીય આનંદ વ્યક્તિગત હોય છે. કેટલીક સ્ત્રીઓને ચોક્કસ પ્રકારની ઉત્તેજના ખૂબ આનંદદાયક લાગે છે, જ્યારે કેટલીક સ્ત્રીઓને તે ખાસ પસંદ ન પણ હોય. એ જ રીતે પુરુષોની પસંદગીમાં પણ ઘણો તફાવત હોય છે.

સ્ત્રી માટે ક્લિટોરલ ઉત્તેજનાની ભૂમિકા ઘણી મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે, અને ઘણા સંશોધનો દર્શાવે છે કે માત્ર યોનિપ્રવેશથી દરેક સ્ત્રીને ચરમસુખ મળે એવું નથી. પરંતુ એના આધારે દરેક સ્ત્રીની જાતીય પસંદગી નક્કી કરી શકાય નહીં.

તેથી સંબંધમાં “તને આ ગમે છે એટલે તારે પણ મને આ આપવું જોઈએ” જેવી ગણતરી ઘણી વાર ગેરસમજ ઊભી કરે છે.

જાતીય નજીકતા આપલેની ફરજ નહીં, પરંતુ પરસ્પર સંમતિ અને આરામનો વિષય છે.

સ્વાદ, ગંધ અને ગેગ રિફ્લેક્સ પણ વાસ્તવિક કારણો હોઈ શકે

કેટલીક વ્યક્તિઓને શરીરના ચોક્કસ સ્વાદ અથવા ગંધ પ્રત્યે વધારે સંવેદનશીલતા હોય છે.

તેમાં અણગમો અનુભવવો કોઈ વ્યક્તિના પ્રેમ કે આકર્ષણનું માપદંડ નથી.

તે ઉપરાંત ગેગ રિફ્લેક્સ વ્યક્તિગત રીતે અલગ હોય છે. કોઈને ખૂબ જલદી ઉબકા આવી શકે છે, જ્યારે કોઈને ખાસ તકલીફ ન પડે.

આવી સ્થિતિમાં જીવનસાથીને “થોડું સહન કર” અથવા “મારા માટે તો કરવું જ જોઈએ” કહેવું સમસ્યા હલ કરતું નથી.

ઉલટું, શરીર વધુ તણાવમાં જઈ શકે છે.

ઉછેર અને સંસ્કાર પણ અસર કરી શકે

કેટલાક લોકો બાળપણથી શરીર અને જાતીય અંગો વિશે શરમ, ગંદકી અથવા ભય સાથેના સંદેશા સાંભળતા મોટા થાય છે.

પુખ્ત વયે તેઓ સમજણથી જાણતા હોય કે શરીર સ્વાભાવિક છે, છતાં જૂની માન્યતાઓ ક્યારેક મનમાં અચેતન સંકોચ ઊભો કરી શકે છે.

પરંતુ આ દરેક વ્યક્તિ માટે લાગુ પડે એવું કારણ નથી.

નેહાની જેમ કોઈ વ્યક્તિમાં શારીરિક સંવેદનશીલતા મુખ્ય કારણ હોઈ શકે, તો બીજી વ્યક્તિમાં સંસ્કાર, ભૂતકાળના અનુભવો, ચિંતા અથવા માત્ર વ્યક્તિગત પસંદગી કારણ બની શકે.

એટલે કારણ શોધ્યા વગર કોઈ એક માનસિક કારણ માની લેવું યોગ્ય નથી.

સંબંધમાં સૌથી મોટો ફેરફાર ક્યાંથી શરૂ થયો?

રાહુલ અને નેહાની સમસ્યાનો વળાંક કોઈ નવી જાતીય પદ્ધતિથી આવ્યો નહોતો.

તે એક વાતથી આવ્યો હતો—વાતચીતથી.

રાહુલે પહેલી વાર પોતાની લાગણી સમજાવી અને નેહાએ પહેલી વાર પોતાની અચકાટનું સાચું કારણ જણાવ્યું.

તે પછી બંનેએ એકબીજાની સીમાઓને સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

નેહા માટે ‘ના’ કહેવું હવે ગુનાની લાગણી સાથે જોડાયેલું નહોતું.

અને રાહુલ માટે નેહાની ‘ના’ હવે પોતાના પુરુષત્વ અથવા પ્રેમ સામેનો અસ્વીકાર નહોતો.

બંનેએ સમજ્યું કે સંબંધમાં સમાનતા એટલે દરેક બાબતમાં સમાન પસંદગી હોવી નહીં.

સમાનતા એટલે બંનેની પસંદગી અને અસ્વસ્થતાને સમાન માન આપવું.

જો આવી સ્થિતિ તમારા સંબંધમાં હોય તો શું કરી શકાય?

સૌ પ્રથમ, દબાણ ટાળવું જરૂરી છે.

જો કોઈ જાતીય પ્રવૃત્તિ વ્યક્તિને અસ્વસ્થતા, ઉબકા, ભય અથવા તીવ્ર સંકોચ આપે છે, તો તેને મનાવવા માટે ભાવનાત્મક દબાણ કરવું યોગ્ય નથી.

સ્વચ્છતા જાળવવી કેટલીક વ્યક્તિઓ માટે સ્વાદ અથવા ગંધ સંબંધિત અણગમો ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.

જ્યાં બંનેની સંમતિ હોય ત્યાં અવરોધરૂપ પદ્ધતિઓ, જેમ કે યોગ્ય પ્રકારના ફ્લેવર્ડ કોન્ડોમનો ઉપયોગ, કેટલાક દંપતિઓ માટે વ્યવહારુ વિકલ્પ બની શકે છે.

પરંતુ આ બધું બંનેની સ્પષ્ટ સંમતિ અને આરામ સાથે જ થવું જોઈએ.

અને સૌથી મહત્વનું—એક જીવનસાથી જે આપે છે, તેના બદલામાં બીજાએ એ જ વસ્તુ આપવી જ જોઈએ એવું કોઈ જાતીય નિયમ નથી.

સંકોચ છોડો

ક્યારેક લગ્નજીવનમાં સમસ્યા મોટી હોતી નથી, પરંતુ તેની આસપાસ ઊભું થયેલું મૌન મોટું બની જાય છે.

“તે મને નકારે છે” અને “તે આ ચોક્કસ અનુભવથી અસ્વસ્થ છે”—આ બંને વાતોમાં મોટો તફાવત છે.

જાતીય સંબંધમાં કોઈ એક વ્યક્તિની મર્યાદાને પ્રેમની કસોટી બનાવવી યોગ્ય નથી.

સમસ્યાને સમજવું

જાતીય પસંદગીમાં શારીરિક સંવેદનશીલતા, ગેગ રિફ્લેક્સ, સ્વાદ-ગંધ પ્રત્યેનો અણગમો, ચિંતા, ઉછેર, ભૂતકાળના અનુભવો અથવા વ્યક્તિગત પસંદગી—વિવિધ પરિબળો હોઈ શકે છે.

યોગ્ય સલાહ લેવી

જો અણગમો, ગેગ રિફ્લેક્સ, ભય અથવા જાતીય સંકોચ વારંવાર તકલીફ આપતો હોય અથવા સંબંધમાં નોંધપાત્ર તણાવ ઊભો કરતો હોય, તો યોગ્ય જાતીય આરોગ્ય નિષ્ણાત અથવા કાઉન્સેલરની સલાહ લેવી ઉપયોગી બની શકે છે.

સારવાર / કાઉન્સેલિંગ

જરૂરિયાત પ્રમાણે જાતીય કાઉન્સેલિંગ, દંપતી કાઉન્સેલિંગ અથવા વ્યક્તિગત માનસિક સહાયનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કોઈપણ સારવાર વ્યક્તિની વાસ્તવિક સમસ્યા અને કારણને ધ્યાનમાં રાખીને નક્કી થવી જોઈએ.

વ્યક્તિગત અભિગમ

દરેક દંપતીની પસંદગી, સીમાઓ અને શારીરિક પ્રતિક્રિયા અલગ હોય છે.

ક્યારેક સંબંધ બચાવવાનો રસ્તો “વધુ કંઈક કરવાનો” નથી હોતો.

ક્યારેક સાચો રસ્તો માત્ર એટલો હોય છે કે બંને એકબીજાની ‘હા’ અને ’ના’ને સમજવા લાગે.